مسئله مهم در ارتباط با هوش اين است که روشهايي منصفانه براي تشخيص و تعيين اين دو نوع هوش و انواع ديگر آن بيابيم. به دو پرسش زير توجه کنيد:

• "سفسطه" را چگونه معنا ميکنيد؟
• اگر مجموعه تصادفي از 9 عدد مانند اين : 7،4،8،7،3،6،6،2 به شما گفته شود، ميتوانيد آنرا به طور معکوس تکرار کنيد؟

اينها از پرسشهاي معمول در تستهاي بهره هوشي يا IQ هستند و شيوه پاسخگويي شما به آنها حقايق بسياري را براي متخصصان آشکار ميکند.

آيا اين روش صحيح است؟ آيا واقعا ميتوان هوش را با چنين آزمايشهايي اندازه گرفت؟

هرچه باشد اين روش از سال 1905، زماني که آلفرد بينه (Alfred Binet) و تئودور سيمون (Theodore Simon) اندازه گيري هوش کودکان مدرسه فرانسوي را آغاز کردند، آغاز شده و بيش از صد سال از به کار گيري آن ميگذرد.

اما عده اي از کارشناسان، مانند پروفسور هوارد گاردنر (Howard Gardner) از دانشگاه هاروارد، عقيده دارند که اکنون زمان حرکتي تازه فرا رسيده است. او چنين عقيده دارد: "تستهاي IQ به آزمودن دانش قديم، علوم آکادميک و مهارتها ميپردازد، اما در آن هيچ چيزي در اين باره که شخص اصولا در جهان به جايي خواهد رسيد يا خير، وجود ندارد."

انجام تست
برنامه Horizon شبکه BBC از هفت نفر متخصص در رشته هاي مختلف دعوت نمود تا در يک تست هوش شرکت کنند. اين افراد عبارت بودند از ست لويد (Seth Lloyd) دانشمندفيزيک کوانتوم، ناتان هاسلباور (Nathan Haselbauer) متخصص بورس در وال استريت و گرداننده انجمن جهاني High IQ، الکس پرايور (Alex Prior) نابغه موسيقي، استلا واين (Stella Vine) هنرمند، گري استراتفورد (Garry Stratford) خلبان هواپيماي جنگي نيروي هوايي سلطنتي، سوزان پولگار (Susan Polgar) استاد بزرگ شطرنج و باني گرير (Bonnie Greer) نمايشنامه نويس و منتقد.

تست معمول IQ به نتيجه قابل پيش بيني ختم شد: متخصص IQ و فيزيکدان کوانتوم بالاترين امتياز را کسب کردند. اما در اين ميان تکليف "خلاقيت" چه ميشود؟ خلاقيت در تستهاي IQ آزموده نميشود.

رابرت استرنبرگ (Robert Sternberg) از دانشگاه تافتز (Tufts) درباره اهميت خلاقيت ميگويد: "قدرت خلاقه، ابزار کار افراد بسيار موفقي چون امثال اينشتين، داروين و نيوتون بود. اما امروز جهان به قدري تغيير يافته است که خلاقيت بخشي حياتي از هوشمندي عام به شمار مي آيد."

ما - در برنامه Horizon - براي آزمودن ميزان خلاقيت افراد از آزموني استفاده کرديم که در دهه 60 طراحي شده بود: "در ده دقيقه، هر چند مورد استفاده از جوراب به ذهنتان ميرسد بيان کنيد."

نتيجه بسيار جالب بود، يکي از دو دارنده بالاترين امتياز در تست قبل، بسيار ضعيف و ديگري بسيار عالي عمل کرد و همانطور که حدس ميزنيد، افراد خلاق اين جمع، امتيازات بالايي کسب کردند.

نکته جذاب در تست "کاربردهاي ديگر" اين است که تنها تعداد موارد مصرف يک شيء مهم نيست، بلکه ابتکار و شيوه توصيف نحوه استفاده از آن هم در کسب امتياز موثر است. به اين ترتيب اين تست به دنبال "خوش فکري و شوخ طبعي" هم هست. آيا شوخ طبعي هم از هوش سرچشمه ميگيرد؟

ما به آزمودن "هوش احساسي" که به معناي توانايي درک احساسات ديگران، قضاوت صحيح و حل يا ناديده گرفتن مشکلات است نيز پرداختيم. نتيجه بسيار غافلگير کننده بود.

پروفسور جک مه ير (Jack Mayer) از دانشگاه همپشاير و کارشناسان ديگر عقيده دارند که توانايي ما در تشخيص و درک آنچه ديگران حس ميکنند، چرا احساساتشان از شکلي به شکل ديگر تبديل ميشود و همچنين درک آنچه خودمان احساس ميکنيم، همه جنبه هايي از هوش هستند. اگر ما در اين زمينه باهوش باشيم، به موفقيت دست ميابيم.

نکته اي که در اين آزمونها موجب ميشود عده اي از پرداختن به آن طفره روند، نامتعارف بودن پرسشهاست. مانند اين يکي؛ شما با ديدن تصويري از سنگريزه هاي کنار ساحل، تا چه حد احساس خوشي ميکنيد؟ مقدار آنرا با عددي از يک تا پنج مشخص کنيد.

ما تصور ميکرديم که در ميان اين هفت تن، افرادي با هوش احساسي فراوان وجود داشته باشند، اما نتيجه آزمون خلاف آنرا ثابت کرد.

آيا واقعا ميتوان به روشي دست يافت که ديويد بکهام و استفن فراي را در يک سطح هوشي قرار دهد؟ تئوري گاردنر (Gardner) که در آن به 8 نوع هوش اشاره کرده است، ميتواند کارگشا باشد.